Risk-on / Risk-off คืออะไร? อ่านอารมณ์ตลาดจากหลายสินทรัพย์
บางวันหุ้นทั่วโลกขึ้น ดอลลาร์ออสเตรเลียแข็งค่า และเงินเยนอ่อนลงพร้อมกัน บางวันทุกอย่างกลับทิศ ทั้งที่ไม่มีข่าวเฉพาะของสกุลเงินเหล่านั้น ภาพนี้คือการเปลี่ยนอารมณ์ของตลาดระหว่าง Risk-on และ Risk-off การอ่านบริบทนี้ให้ออกช่วยอธิบายการเคลื่อนไหวที่ดูไม่มีเหตุผล และช่วยหลีกเลี่ยงการเปิดหลายไม้ที่เป็นความเสี่ยงเดียวกัน
ตัวเลขเป็นตัวอย่างเพื่อประกอบบทความ · ตรวจเงื่อนไขของโบรกเกอร์ก่อนเทรดจริง
สรุปสาระสำคัญ
- Risk-on คือช่วงที่ผู้ลงทุนกล้ารับความเสี่ยง เงินไหลเข้าหุ้นและสินทรัพย์ที่ให้ผลตอบแทนสูง
- Risk-off คือช่วงที่ตลาดกลัว เงินไหลเข้าสินทรัพย์ที่ถูกมองว่าปลอดภัย
- ในช่วง Risk-off เงินเยนและฟรังก์สวิสมักแข็งค่า ส่วนดอลลาร์ออสเตรเลียและนิวซีแลนด์มักอ่อนค่า
- ดอลลาร์และทองคำไม่ได้อยู่ฝั่งเดียวเสมอ ขึ้นกับว่าความกลัวมาจากไหน
- เป็นบริบทสำหรับอ่านตลาด ไม่ใช่สัญญาณเทรดโดยตัวเอง
Risk-on และ Risk-off คืออะไร
คำสองคำนี้อธิบายว่าผู้ร่วมตลาดโดยรวมพร้อมรับความเสี่ยงแค่ไหนในช่วงนั้น เมื่อข่าวเศรษฐกิจดีและความกังวลต่ำ ผู้ลงทุนย้ายเงินไปหาผลตอบแทนที่สูงกว่า เช่น หุ้น สกุลเงินที่ดอกเบี้ยสูง และสินทรัพย์ที่ผูกกับการเติบโต เมื่อเกิดความกังวล เช่น วิกฤตการเงิน ความขัดแย้ง หรือข้อมูลเศรษฐกิจที่แย่เกินคาด เงินจะไหลกลับไปหาสินทรัพย์ที่ถูกมองว่าปลอดภัยกว่า
จุดสำคัญคือการเคลื่อนไหวเกิดกับหลายสินทรัพย์พร้อมกัน เพราะกองทุนขนาดใหญ่ปรับความเสี่ยงของทั้งพอร์ต ไม่ใช่ทีละตัว คู่เงินจึงขยับตามอารมณ์ของตลาดแม้ไม่มีข่าวของประเทศนั้นโดยตรง
สินทรัพย์ไหนขยับอย่างไร
ภาพด้านล่างสรุปทิศทางที่มักเกิดในแต่ละช่วง พร้อมตัวอย่างการคำนวณคู่เงิน AUDJPY ซึ่งหลายคนใช้เป็นมาตรวัดอารมณ์ตลาด ทิศทางในตารางเป็นแนวโน้มทั่วไป ไม่ใช่กฎที่เกิดทุกครั้ง
ในตัวอย่างวัน Risk-off สมมติ AUDUSD ลดลง 0.8% เพราะดอลลาร์ออสเตรเลียอ่อนค่า และ USDJPY ลดลง 1.2% เพราะเยนแข็งค่า AUDJPY เท่ากับ AUDUSD คูณ USDJPY จึงเปลี่ยนไป 0.992 × 0.988 − 1 = −1.99% หรือประมาณ −2.0% มากกว่าแต่ละคู่ เพราะรวมสองแรงไว้ในทิศเดียวกัน ตัวเลขเป็นตัวอย่างเพื่ออธิบายการคำนวณ
ทำไมสกุลเงินแบ่งเป็นสองกลุ่ม
- สกุลที่ผูกกับการเติบโต — AUD, NZD และ CAD มาจากประเทศที่ส่งออกสินค้าโภคภัณฑ์มาก และมักมีดอกเบี้ยสูงกว่า จึงได้ประโยชน์เมื่อเศรษฐกิจโลกดี
- สกุลที่ใช้เป็นแหล่งเงินทุน — JPY และ CHF มักมีดอกเบี้ยต่ำ นักลงทุนยืมสกุลเหล่านี้ไปถือสกุลที่ให้ผลตอบแทนสูงกว่า
- เมื่อความกลัวมา — สถานะเหล่านี้ถูกปิด ต้องซื้อ JPY และ CHF คืน สองสกุลนี้จึงมักแข็งค่าเร็ว
การถือสกุลดอกเบี้ยสูงโดยใช้สกุลดอกเบี้ยต่ำเป็นแหล่งเงินทุนเรียกว่า Carry Trade ซึ่งเชื่อมกับส่วนต่างดอกเบี้ยใน ธนาคารกลางและอัตราดอกเบี้ย และกับ Swap ที่ได้รับหรือจ่ายใน Swap คืออะไร
ดอลลาร์อยู่ฝั่งไหน
ดอลลาร์เป็นกรณีพิเศษ ในวิกฤตที่รุนแรงดอลลาร์มักแข็งค่า เพราะเป็นสกุลเงินสำรองหลักของโลก และสถาบันการเงินทั่วโลกต้องการดอลลาร์เพื่อชำระหนี้และรักษาสภาพคล่อง แต่ถ้าความกังวลมาจากสหรัฐเอง หรือตลาดคาดว่า Fed จะลดดอกเบี้ยเร็ว ดอลลาร์อาจอ่อนค่าในช่วง Risk-off ได้ ภาพรวมของดอลลาร์ติดตามได้ใน Dollar Index (DXY)
ทองคำไม่ได้อยู่ฝั่งเดียวเสมอ
ทองคำมักได้แรงซื้อเมื่อตลาดกังวล แต่ในช่วงที่ตลาดตื่นตระหนกรุนแรง ผู้ลงทุนบางส่วนต้องขายสินทรัพย์ที่มีสภาพคล่องทุกอย่างเพื่อหาเงินสดหรือวาง Margin ทองคำจึงอาจลดลงพร้อมหุ้นในช่วงแรกได้ นอกจากนี้ทองคำยังได้รับผลจากดอกเบี้ยที่แท้จริงและค่าเงินดอลลาร์ ซึ่งบางครั้งมีน้ำหนักมากกว่าอารมณ์ตลาด
อ่านบริบทอย่างไร
- ดูหลายสินทรัพย์พร้อมกัน — ดัชนีหุ้น AUDJPY USDJPY ทองคำ และผลตอบแทนพันธบัตร ถ้าส่วนใหญ่ชี้ทางเดียวกัน บริบทจึงชัด
- ดูว่าความกังวลมาจากไหน — วิกฤตในประเทศใดประเทศหนึ่งทำให้สกุลของประเทศนั้นอ่อนค่าได้ แม้ปกติจะถือว่าปลอดภัย
- ดูดัชนีความผันผวน — เช่น VIX ของตลาดหุ้นสหรัฐ ซึ่งมักสูงขึ้นในช่วง Risk-off
- ตรวจความเสี่ยงซ้อน — Buy AUDJPY, Buy NZDJPY และ Buy ดัชนีหุ้นพร้อมกัน คือการเดิมพันเรื่องเดียวกันสามไม้
ไม่ใช่สัญญาณเทรดโดยตัวเอง
การรู้ว่าตลาดอยู่ในโหมดไหนไม่ได้บอกจังหวะเข้า และอารมณ์ตลาดเปลี่ยนได้เร็วเมื่อมีข่าวใหม่ ความสัมพันธ์ระหว่างสินทรัพย์ยังอ่อนลงหรือกลับทิศได้ในบางช่วง ควรใช้บริบทนี้คัดกรองว่าจะเทรดฝั่งไหนหรือควรลดขนาดไม้ แล้วยังใช้กฎเข้าออกและ การบริหารความเสี่ยง ตามแผนเดิม
ความผิดพลาดที่พบบ่อย
- ใช้สินทรัพย์ตัวเดียวสรุปอารมณ์ตลาด — สัญญาณจากตัวเดียวมักมีเหตุผลเฉพาะของมัน
- คิดว่าทองคำขึ้นทุกครั้งที่ตลาดกลัว — ในช่วงตื่นตระหนกรุนแรงอาจลงก่อนได้
- เปิดหลายคู่ที่เป็นธีมเดียวกัน — ความเสี่ยงรวมจึงใหญ่กว่าที่เห็นจากแต่ละไม้
- ไล่ตามหลังการเคลื่อนไหวใหญ่ — โดยไม่มีจุด Stop Loss ที่ชัดเจน
สรุป
Risk-on และ Risk-off อธิบายว่าทำไมหลายสินทรัพย์ขยับไปพร้อมกัน สกุลที่ผูกกับการเติบโตมักได้ประโยชน์ในช่วงตลาดกล้า ส่วนเยนและฟรังก์มักแข็งค่าในช่วงตลาดกลัว โดยมีดอลลาร์และทองคำเป็นกรณีที่ต้องดูที่มาของความกังวล ขั้นต่อไปคือดูว่าทำไมบางสกุลถูกมองว่าปลอดภัย และเมื่อไรความเชื่อนั้นใช้ไม่ได้ใน สกุลเงินปลอดภัย
